Đi chọn máy tiện Nhật bãi đòi hỏi thợ phải có kinh nghiệm quan sát kỹ để tránh mua phải máy đã bị “luộc” đồ, mòn băng nặng hoặc nứt vỡ hộp số. Dưới đây là 5 bước kiểm tra thực tế tại bãi máy.
Step 1: Kiểm tra ngoại quan & Băng máy (Bed Ways)
Băng máy là phần quan trọng nhất vì nếu bị mòn vẹt thì rất khó phục hồi độ chính xác nguyên bản.
-
Kiểm tra vệt lòng máng: Kéo xe dao (saddle) về sát đuôi cọc (tay quay đuôi) và vuốt tay dọc theo bề mặt băng gần mâm cặp (đoạn hay gia công nhất). Nếu thấy gờ nổi lên hoặc bề mặt lõm xuống rõ rệt so với đoạn cuối băng, máy đã bị mòn lòng máng.
-
Lớp hoa văn / Vết dệt (Scraping marks): Máy Nhật nguyên bản thường có vẩy hoa văn mài tạo nhám đốm. Nếu hoa văn còn nguyên từ đầu đến cuối băng, máy còn rất mới.
-
Vết trầy xước & Vỡ: Kiểm tra xem băng có vết xước sâu do phoi chèn vào hay vết nứt vỡ do va đập không.
Step 2: Kiểm tra Trục chính & Mâm cặp (Spindle & Chuck)
Trục chính quyết định độ đảo và độ tròn của sản phẩm khi tiện.
-
Độ rơ & Độ đảo trục chính:
-
Gắn đồng hồ so (Dial Indicator) lên chân từ, đặt kim đo vào mặt ngoài của mâm cặp hoặc lòng trong côn trục chính.
-
Dùng cây gỗ hoặc xà-leng nhỏ bẩy nhẹ mâm cặp lên xuống để xem độ rơ bạc đạn. Độ đảo cho phép nên nằm trong khoảng < 0.01 – 0.02 mm.
-
-
Xoay bằng tay: Về số trung gian (số N), dùng tay xoay nhẹ mâm cặp. Trục phải quay êm, mượt, không có tiếng sột soạt hay gợn sóng từ vòng bi hỏng.
Step 3: Kiểm tra Hộp số & Hệ thống truyền động (Gearbox)
Hộp số Nhật bãi rất bền nhưng nếu chạy mất nhớt có thể làm mòn hoặc mẻ răng.
-
Nghe tiếng máy chạy: Cho máy chạy thử ở nhiều cấp tốc độ:
-
Tốc độ thấp (50–200 RPM): Lực tải lớn, nghe xem hộp số có tiếng “cạch cạch” (dấu hiệu mẻ răng) hay không.
-
Tốc độ cao (1.000–1.500+ RPM): Nghe tiếng rú của vòng bi. Máy tốt sẽ chạy êm, tiếng hú đều và không bị rung lắc mạnh.
-
-
Thử vào số: Thử gạt tất cả các tay số (số tốc độ, số bước ren, số tiến dao). Tay số phải vào khớp chắc chắn, không bị kẹt cứng hoặc tuột số khi đang chạy.
Step 4: Kiểm tra Bàn dao & Đuôi cọc (Carriage & Tailstock)
-
Độ rơ bàn dao (Backlash): Vặn tay quay bàn trượt ngang (Cross slide) và bàn dao phụ (Compound rest). Khoảng trượt tự do (độ rơ trục vít me) đẹp nhất là dưới 1/2 đến 1 vạch chia trên thước vặn.
-
Độ đồng tâm của đuôi cọc:
-
Đẩy đuôi cọc lại gần mâm cặp, lắp 2 mũi tâm (Center) ở mâm cặp và đuôi cọc đối đầu nhau.
-
Quan sát xem 2 đỉnh mũi tâm có trùng khít 100% không. Nếu đuôi cọc bị lệch cao/thấp hoặc lệch ngang, tiện trục dài sẽ bị côn.
-
Step 5: Thử cắt gọt thực tế (Cutting Test)
Nếu kho bãi cho phép bật điện chạy thử, hãy yêu cầu làm 2 bài test cắt gọt:
-
Tiện không chống tâm (Kiểm tra độ côn): Tiện một đoạn phôi thép tròn khoảng $100\text{ mm}$ không dùng chống tâm đuôi cọc. Dùng thước kẹp/panme đo đường kính 2 đầu. Nếu chênh lệch quá lớn, băng máy hoặc trục chính đã bị lệch.
-
Tiện mặt đầu: Tiện một đường phẳng trên mặt đầu phôi. Dùng thước thẳng áp vào kiểm tra; bề mặt phải phẳng tuyệt đối (không bị lồi hoặc lõm hình nón).
